Kukułka kuka, bo w ten sposób samiec ogłasza swój teren i wabi samicę. Charakterystyczne „ku-ku” wydaje tylko samiec, a samica odzywa się zupełnie inaczej – szybkim, bulgoczącym chichotem. Kukanie słychać w Polsce od drugiej połowy kwietnia do początku lipca. Liczba „kuknięć” nic nie przepowiada, choć ludowa tradycja mówi coś innego.
Najważniejsze w skrócie
- Kto kuka: samiec kukułki. Samica wydaje bulgoczące „bi-bi-bi-bi”.
- Po co: by zaznaczyć teren i przyciągnąć samicę.
- Kiedy: od przylotu w drugiej połowie kwietnia do lipca; latem kukułki milkną i w sierpniu odlatują do Afryki.
- Ile razy: samiec powtarza „ku-ku” seriami po kilkanaście, a czasem kilkadziesiąt razy.
- Ciekawostka: kukułka nie buduje gniazda – podrzuca jaja innym ptakom.
Posłuchaj, jak kuka kukułka
Kukanie jest dwusylabowe: pierwsza nuta jest wyższa, druga niższa. Ten prosty motyw jest tak rozpoznawalny, że od niego pochodzi nazwa ptaka – i to w wielu językach (ang. cuckoo, niem. Kuckuck, fr. coucou).
Dlaczego kukułka kuka?
Kukanie to „śpiew” samca. Pełni dwie funkcje:
- Zajęcie terenu – samiec daje znać innym samcom, że ten fragment lasu lub łąki jest zajęty.
- Wabienie samicy – głośne, daleko niosące się kukanie pokazuje, że w okolicy jest samiec gotowy do godów.
Kukanie niesie się na duże odległości – w cichy poranek słychać je nawet z odległości ponad kilometra. Badania pokazują też, że różne samce kukają nieco inaczej (różnią się wysokością i tempem), więc ptaki mogą rozpoznawać się po głosie.
Czy samica kukułki też kuka?
Nie. Samica wydaje szybki, bulgoczący dźwięk, który przypomina chichot lub bulgotanie wody. Słychać go rzadziej i wiele osób nie wie, że to ten sam gatunek. Ornitolodzy podejrzewają, że ten głos pomaga samicy w podrzucaniu jaj – może odciągać uwagę ptaków, którym kukułka chce podrzucić jajo.
Kiedy kukułka kuka w Polsce?
| Okres | Co się dzieje? |
|---|---|
| Druga połowa kwietnia | przylot z Afryki, pierwsze kukanie |
| Maj – czerwiec | najwięcej kukania, także w ciągu dnia |
| Lipiec | kukanie zanika |
| Sierpień – wrzesień | odlot dorosłych i młodych do Afryki |
Kukułka kuka głównie rano i przed południem, ale można ją usłyszeć o każdej porze dnia, a czasem nawet w nocy.
Kukułka, która nie wychowuje swoich piskąt
Kukułka jest pasożytem lęgowym. Samica składa jaja do gniazd innych ptaków – u nas najczęściej trzcinniczków, pokrzewek, świergotków, pliszek czy rudzików. Do jednego gniazda trafia zwykle jedno jajo. Wyklute pisklę kukułki wyrzuca z gniazda jaja i pisklęta gospodarzy, a przybrani rodzice karmią je, aż urośnie większe od nich.
Ludowe wierzenia: co znaczy kukanie?
Kukułka była w polskiej kulturze ludowej ptakiem wróżebnym. Najbardziej znane przesądy:
- Ile lat życia? Pytano kukułkę „ile lat będę żył?” i liczono, ile razy zakuka.
- Pieniądze w kieszeni – kto pierwszy raz wiosną usłyszy kukułkę i ma przy sobie pieniądze, ten nie zazna biedy przez cały rok. Kto ma pustą kieszeń – będzie biedował.
- Ile lat do ślubu? Panny liczyły kukanie, by poznać, ile lat zostało im do zamążpójścia.
- Kukułka przy domu – kukanie blisko zabudowań bywało uważane za zły znak.
To oczywiście tylko tradycja. Liczba „kuknięć” zależy od samca, pory dnia i od tego, czy w pobliżu jest rywal.
Najczęstsze pytania
Ile razy kuka kukułka?
Samiec powtarza „ku-ku” seriami – zwykle kilkanaście razy z rzędu, ale zdarzają się serie po kilkadziesiąt powtórzeń. Liczba nie ma znaczenia wróżebnego.
Kiedy kukułka przestaje kukać?
Na początku lipca. Potem kukułki milkną, a w sierpniu i wrześniu odlatują do Afryki.
Jak kuka samica kukułki?
Samica nie kuka. Wydaje szybki, bulgoczący „chichot”.
Dlaczego zegar z kukułką kuka?
Zegary z kukułką powstały w XVIII wieku w niemieckim Schwarzwaldzie. Dwutonowe „ku-ku” było łatwe do odtworzenia za pomocą dwóch piszczałek i miechów, dlatego stało się sygnałem pełnej godziny.
Posłuchaj innych wiosennych ptaków w kalendarzu śpiewu ptaków i w kategorii ptaki.
